độ ví
Định nghĩa
- Danh từ:
- Khoảng cách góc tính từ đường xích đạo: "độ ví" là một thuật ngữ trong địa lý và thiên văn học, dùng để chỉ khoảng cách góc từ một điểm trên bề mặt Trái Đất (hoặc một thiên thể) đến đường xích đạo, được đo theo hướng bắc hoặc nam.
- Một trong hai tọa độ chính để xác định vị trí trên địa cầu: Cùng với kinh độ, "độ ví" tạo thành hệ tọa độ địa lý giúp xác định chính xác mọi địa điểm trên bề mặt Trái Đất.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Hà Nội có độ ví khoảng 21° Bắc. (Thành phố Hà Nội nằm ở vĩ độ xấp xỉ 21 độ về phía Bắc.)
- Đường xích đạo có độ ví bằng 0°. (Đường xích đạo được quy ước có vĩ độ là 0 độ.)
- Các nhà hàng hải dựa vào độ ví và kinh độ để định vị trên biển. (Các thủy thủ sử dụng vĩ độ và kinh độ để xác định vị trí của họ trên đại dương.)
Các cách sử dụng nâng cao
"độ ví địa từ": chỉ vĩ độ được tính toán dựa trên từ trường của Trái Đất, khác với vĩ độ địa lý thông thường.
- La bàn chỉ hướng dựa trên các cực từ, liên quan đến độ ví địa từ. (La bàn định hướng dựa trên các cực từ tính, có liên hệ mật thiết với khái niệm vĩ độ địa từ.)
"vòng độ ví": chỉ các đường vĩ tuyến, là những đường tròn tưởng tượng song song với xích đạo.
- Các vòng độ ví càng gần cực thì có chu vi càng nhỏ. (Các vòng vĩ tuyến càng tiến gần về hai cực thì đường kính của chúng càng ngắn lại.)
Biến thể và từ gần giống
Vĩ độ (n): từ đồng nghĩa phổ biến và chuẩn hơn của "độ ví". Đây là từ được sử dụng chính thức trong giáo dục và khoa học.
- Bản đồ này thể hiện rõ các đường vĩ độ. (Tấm bản đồ này minh họa rất rõ ràng các đường vĩ tuyến.)
Vĩ tuyến (n): chỉ đường tròn trên bề mặt Trái Đất (hoặc bản đồ) nối tất cả các điểm có cùng một giá trị vĩ độ.
- Vĩ tuyến gốc chính là đường xích đạo. (Đường vĩ tuyến có giá trị 0 độ chính là đường xích đạo.)
Từ đồng nghĩa
- Vĩ độ: Từ đồng nghĩa chính xác và thông dụng nhất.
- Hoành độ: Một từ cũ, ít dùng, cũng để chỉ vĩ độ.
Các cụm từ liên quan
- Kinh độ và độ ví: cụm từ thường đi đôi để chỉ hệ tọa độ hoàn chỉnh.
- Một tọa độ đầy đủ phải bao gồm cả kinh độ và độ ví. (Một tọa độ chính xác cần phải có đầy đủ cả thông tin về kinh độ lẫn vĩ độ.)
Thành ngữ liên quan
(Không có thành ngữ phổ biến nào trực tiếp sử dụng từ "độ ví". Thuật ngữ này chủ yếu được dùng trong ngữ cảnh khoa học, kỹ thuật.)